Mijn Elfstedenzwemtocht verliep totaal anders dan gepland. We hadden maanden voorbereid. Mijn team wist precies wanneer ik zou eten, hoeveel kilometer ik per uur wilde zwemmen en hoe we onderweg zouden bijsturen. Op papier zag het er goed uit. Na een paar uur konden we het grootste deel van dat plan loslaten. Het water was anders. Mijn lichaam reageerde anders. De omstandigheden veranderden sneller dan we hadden verwacht. Je kunt dan blijven vasthouden aan het oorspronkelijke plan. Of je accepteert dat de werkelijkheid is veranderd en maakt opnieuw keuzes. Achteraf besefte ik dat dit misschien wel het duidelijkste voorbeeld van persoonlijk leiderschap was. Niet omdat ik de situatie onder controle had. Maar omdat ik verantwoordelijk bleef voor de keuzes die ik op dat moment maakte. Op de werkvloer gebeurt precies hetzelfde. Projecten lopen uit, klanten veranderen van koers en collega's vallen uit. Juist op die momenten wordt persoonlijk leiderschap zichtbaar. Niet in een functieomschrijving, maar in gedrag.

Persoonlijk leiderschap betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen gedrag, keuzes en ontwikkeling, ook wanneer omstandigheden veranderen of tegenzitten. Je richt je op wat je zelf kunt beïnvloeden in plaats van op wat buiten je macht ligt. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is het vaak lastig. Iedereen kan initiatief tonen wanneer alles goed gaat. De echte test komt wanneer een plan mislukt, een deadline onder druk staat of een team voor een onverwachte uitdaging komt te staan. Tijdens mijn lezingen vertel ik daarom zelden over leiderschap als theorie. Ik laat liever zien hoe persoonlijk leiderschap eruitziet in de praktijk. Want juist concrete voorbeelden blijven hangen.

Tijdens een zware training of wedstrijd is het makkelijk om een oorzaak buiten jezelf te zoeken. De omstandigheden waren slecht. De voorbereiding was niet ideaal. De concurrent was sterker. Daar word je alleen niet beter van. Ik heb geleerd om eerst naar mijn eigen aandeel te kijken. Niet omdat alles mijn schuld is, maar omdat daar de meeste invloed ligt. Dat geldt net zo goed op de werkvloer. Teams groeien sneller wanneer mensen verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen bijdrage in plaats van direct naar een ander te wijzen.

Een goed plan is belangrijk. Maar geen enkel plan overleeft de werkelijkheid zonder aanpassingen. Tijdens de Elfstedenzwemtocht moesten we voortdurend nieuwe keuzes maken. Niet omdat de voorbereiding slecht was, maar omdat de omstandigheden veranderden. In organisaties gebeurt hetzelfde. Markten veranderen, prioriteiten verschuiven en projecten lopen anders dan verwacht. Persoonlijk leiderschap betekent dan niet koppig vasthouden aan het oorspronkelijke plan, maar durven bijsturen zonder het einddoel uit het oog te verliezen.

Veel mensen denken dat persoonlijk leiderschap betekent dat je alles zelf oplost. Mijn ervaring is precies andersom. Zonder mijn begeleiding, vrijwilligers en supporters had ik de Elfstedenzwemtocht nooit kunnen volbrengen. Zij zagen dingen die ik zelf niet meer zag. Ze hielden me scherp en gaven me vertrouwen op momenten waarop ik dat zelf even kwijt was. Ook op de werkvloer is hulp vragen geen teken van zwakte. Het laat zien dat je het gezamenlijke resultaat belangrijker vindt dan je eigen ego.

Als topsporter krijg je voortdurend feedback. Soms is die prettig. Vaak ook niet. Toch heb ik gemerkt dat juist de feedback waar je het minst op zit te wachten, je het meeste kan leren. Dat vraagt wel iets. Luisteren voordat je reageert. Nieuwsgierig blijven. Niet meteen uitleggen waarom iets anders zit. Collega's die openstaan voor feedback, dragen vaak bij aan een cultuur waarin iedereen zich blijft ontwikkelen.

Niemand hoefde mij iedere ochtend uit bed te halen om te gaan trainen. Dat doel was mijn eigen verantwoordelijkheid. Op de werkvloer zie je hetzelfde verschil. Sommige mensen wachten op instructies. Anderen zien een probleem en beginnen alvast met een oplossing. Dat initiatief hoeft niet groot te zijn. Soms zit het in een collega die een klant alvast helpt of een verbeteridee deelt voordat iemand daarom vraagt. Persoonlijk leiderschap begint vaak met zulke kleine keuzes.

Tijdens belangrijke wedstrijden voelde ik net zo goed spanning als ieder ander. Het verschil zit niet in het ontbreken van stress. Het verschil zit in hoe je ermee omgaat. Wanneer de druk stijgt, helpt paniek niemand verder. Juist dan is het belangrijk om terug te gaan naar wat je wél kunt beïnvloeden. Die les neem ik ook mee naar organisaties. Bij veranderingen of grote projecten kijken mensen vaak eerst naar alles wat onzeker is. Persoonlijk leiderschap helpt om de aandacht te richten op de volgende stap die je vandaag kunt zetten.

Na het winnen van olympisch goud had ik kunnen denken dat ik alles wist. Dat was juist het moment waarop ik opnieuw moest beginnen. Later leerde ik tijdens mijn ziekte en de Elfstedenzwemtocht weer heel andere lessen. Geen van die ervaringen maakte mij af. Ze maakten mij nieuwsgieriger. Persoonlijk leiderschap betekent ook dat je jezelf blijft ontwikkelen. Niet omdat het moet, maar omdat iedere nieuwe ervaring iets kan toevoegen.

Wanneer medewerkers verantwoordelijkheid nemen, initiatief tonen en openstaan voor feedback, verandert de manier waarop teams samenwerken. Problemen worden eerder besproken, collega's helpen elkaar sneller en veranderingen verlopen vaak soepeler. Dat zijn precies de situaties waar ik tijdens mijn lezingen met organisaties over in gesprek ga. Niet vanuit een theorieboek, maar vanuit ervaringen die laten zien hoe keuzes onder druk uiteindelijk het verschil maken. Op de pagina Spreker Leiderschap lees je meer over hoe deze thema's terugkomen in mijn keynote.

Mensen vragen me weleens wat de belangrijkste eigenschap van persoonlijk leiderschap is. Ik denk niet dat daar één antwoord op bestaat. Wel geloof ik dat persoonlijk leiderschap iedere dag opnieuw begint met een kleine keuze. Neem je verantwoordelijkheid of wacht je af? Blijf je vasthouden aan wat niet meer werkt of durf je een andere route te kiezen? Die keuzes lijken op het moment zelf vaak klein. Achteraf blijken ze vaak bepalend te zijn. Dat heb ik geleerd in het zwembad, tijdens mijn ziekte en in het Friese water. En juist daarom geloof ik dat persoonlijk leiderschap niet begint bij een functietitel, maar bij de manier waarop je iedere dag opnieuw met uitdagingen omgaat. Herken je dit en wil je hier binnen jouw organisatie mee aan de slag? Vul het formulier hieronder in voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Ik denk graag mee over de mogelijkheden om als spreker aan te sluiten bij jullie situatie. Benieuwd naar meer voorbeelden over leiderschap en mentale veerkracht? Bekijk de blogs via het menu bovenaan de pagina.