Wat AI vraagt van je veerkracht
AI is in veel organisaties volop in beweging. Het schrijft teksten, vat vergaderingen samen, beantwoordt klantvragen. Het gaat snel, en niemand weet precies waar het eindigt. Dat maakt mensen onrustig. Ik herken die onrust. Niet van computers, wel van open water.
Ik weet ook hoe het is om met een nieuw hulpmiddel te beginnen terwijl anderen het al kunnen. Toen ik in 2009 bij Unilever begon, legde een collega me uit hoe je in Excel optelt. Een paar maanden later bouwde ik er zelf grafieken in.
Je ziet de finish niet
Bij de Elfstedentocht zwem je 200 kilometer door Friesland. Vanaf de start zie je de finish niet. Je weet niet hoe het water morgen is, hoe je lichaam reageert, wat er onderweg misgaat. In 2018 haalde ik de finish niet. In 2019 wel.
Het verschil zat niet in meer wilskracht. Ik sliep meer, at meer en we kozen een maand met kortere nachten. En ik deelde de afstand op. Tot de volgende brug. Tot het volgende drinkmoment. Tot de volgende slag.
Met AI is het niet anders. Niemand kan je vertellen hoe je werk er over vijf jaar uitziet. Wie daarop wacht, staat stil. Wat je wel kunt doen, is de volgende kleine stap kiezen. Eén taak waarbij je het uitprobeert. Eén vergadering waarin je het samen bekijkt. Eén afspraak over wat je wel en niet aan een systeem overlaat.
Tegenslag hoort erbij, dus praat erover
Bij de organisatie van de Elfstedentochten ging er bijna elke dag iets mis. Een week voor de eerste tocht dreigde de gemeente alles af te gelasten, omdat er stukken zouden ontbreken. Ik probeerde zo min mogelijk te oordelen, want iedereen deed zijn stinkende best. We zochten de volgende logische stap. Dat geldt bij elke grote verandering, en AI is er een.
Mensen gaan fouten maken met deze nieuwe hulpmiddelen. Een samenvatting die net niet klopt. Een antwoord dat te stellig is. Een taak die langer duurt in plaats van korter. Als dat gemeld mag worden zonder dat iemand zich schaamt, leert het hele team ervan. Als het verzwegen wordt, gaat iedereen voor zichzelf zwemmen.
Na 2018 moest ik ook eerlijk kijken naar wat er misging. Niet om een schuldige te vinden, maar om het een volgende keer anders te doen. Niemand vroeg me verwijtend waarom het niet gelukt was. Juist daardoor durfde ik het een jaar later opnieuw te proberen, met een professionelere organisatie.
Wat een machine niet voor je zwemt
Tijdens de Elfstedentocht zwom ik, maar ik deed het niet alleen. Er was een team om me heen, en mensen langs de kant die meeleefden. In 2018 hoorden een paar Friese boeren hoe zwaar de eerste nacht in het donker voor me was geweest. De tweede nacht reden ze uit zichzelf met hun tractoren langs het water en schenen me bij.
AI kan veel werk overnemen. Het kan je niet het gevoel geven dat iemand naast je staat. Vertrouwen, aandacht en eerlijk zeggen hoe het met je gaat, blijven mensenwerk. Hoe meer er geautomatiseerd wordt, hoe belangrijker dat deel wordt.
Volhouden is iets anders dan koppig zijn
Veerkracht betekent niet dat je overal doorheen beukt. In 2018 haalde ik de finish niet, en dat accepteren was ook een vorm van veerkracht. Een jaar later kwam ik terug met wat ik had geleerd.
Nog voor de helft wilde ik al stoppen. Ik had veel pijn en voelde me een aansteller, maar zwom door. Na 163 kilometer vond de arts aan boord het medisch niet meer verantwoord: "Maarten, dit is jouw finish." Zo hadden we het afgesproken, omdat ik niet wist of ik mijn eigen grens zou herkennen. Het voelde eerst als falen, maar vooral was ik opgelucht. Ik had alles gegeven.
Bij AI zie ik twee valkuilen. De ene groep gaat koppig door op de oude manier en hoopt dat het overwaait. De andere groep gaat koppig door met elk nieuw hulpmiddel, ook als het niets oplevert. Veerkrachtig is de groep die kijkt wat werkt, bijstuurt wat niet werkt en durft te stoppen met wat geen zin heeft.
Wat ik hiermee doe in mijn lezingen
Na de tweede Elfstedentocht schreef ik voor mijn lezingen vijf lessen op. Falen was mijn beste leermoment. Regel je organisatie goed voordat je begint. Weet waarvoor je het doet. Mildheid voor jezelf geeft je de energie om het opnieuw te proberen. En durf op tijd te stoppen.
Mijn verhaal gaat niet over technologie. Het gaat over doorgaan als je niet weet hoe het afloopt. Dat is precies waar veel mensen nu staan. Wil je dit thema in je organisatie bespreekbaar maken, dan kan dat in een keynote of als lezing op maat rond jullie eigen vraagstuk.