Een interview met Maarten van der Weijden en Deborah Gravenstijn

'Ik ben trots op mezelf'

Maarten van der Weijden won op knappe wijze Olympisch goud. Hij heeft nu eindelijk een platform om zijn verhaal te vertellen. Maar dat betekent niet dat hij gaat schrijven wat de mensen willen horen.

Door Thomas Olsthoorn / Fotografie: René Bouwman

Weten mensen nog wel dat je afgelopen jaar ook wereldkampioen bent geworden op de 25 kilometer in Sevilla?
"Dat weet ik niet. Maar vergeleken met de Olympische titel staat het wereldkampioenschap in het niets."

Is dat zo?
"Als sporter kijk je naar je grootste succes en wanneer je zoiets overweldigends als een Olympische titel behaald dan denk je wel minder aan het wereldkampioenschap. De olympische spelen zijn zoveel groter."

Vertel eens hoe het je in mei in Sevilla is vergaan?
"Mijn eerste doel was om me te plaatsen voor de Spelen. Maar ik wist ook dat ik kansen had om medailles te winnen. Zeker na de tien kilometer waar ik vierde werd, en me plaatste voor de Spelen, had ik het idee dat er op de vijf en 25 kilometer mogelijkheden lagen."

Hoe verliep je race op de 25 kilometer?
"Het was die dag slecht weer. Het regende, het was koud en ik had er eigenlijk helemaal geen zin in. Ik had me al geplaatst voor de Spelen en een bronzen plak op de vijf kilometer gewonnen. Ik vond het eigenlijk wel prima zo, mijn WK was al geslaagd. Mijn coach Marcel Wouda heeft me de dagen voor de race er van weten te overtuigen dat er kansen lagen.
"Het water was 23 graden, maar halverwege de race had ik het nog steeds koud. Ik dacht: nu kan ik wel stoppen. Maar het verhaal zou dan naar de buitenwereld toe heel vreemd zijn geweest. Het water was namelijk qua temperatuur niet koud. Ik besloot maar door te zwemmen. De groep bleef bij elkaar en ik zag kansen. Ik bedacht me dat ik deze kans wellicht nooit meer zou krijgen, dus moest ik hem ook grijpen. Met mijn sterke eindsprint won ik de race."

Dan ben je eindelijk wereldkampioen. Hoe voelde dat?
"Het was wel even raar, maar ik had vrij weinig tijd om er bij stil te staan. Ik heb het ook nauwelijks gevierd. Ik moest direct door met de voorbereiding op de Spelen, want er lag nog een mooi doel. Het mooie is dat het twee of drie jaar terug mijn doel was om wereldkampioen te worden. Onder dat motto heb ik de beste faciliteiten gezocht en alles voor het zwemmen gelaten. Toen ik hier bij NZE (Nationaal Zweminstituut Eindhoven) kwam heb ik dat doel ook uitgesproken. Pieter van den Hoogenband was daar erg enthousiast over, maar hij zei ook: 'wereldkampioen op de 25 kilometer worden is wel leuk, maar het stelt eigenlijk niet veel voor'. Pieter liet me hier zien dat ik verder moest durven kijken en hogere doelen moest stellen. Dat heb ik dan ook gedaan. Mijn doel werd zo goed mogelijk presteren op de Spelen."

Je bent vrij makkelijk over het succes van het WK heen gestapt als ik je zo hoor.
"Dat klopt. Terwijl ik toen eigenlijk het verhaal had kunnen vertellen dat ik leukemie had overwonnen en nu wereldkampioen was geworden. Er was ook wel aandacht voor, maar mijn trainingsregime was zo streng dat ik geen tijd had voor media en presentaties."

Hoe moet ik me dat regime voorstellen?
"Het is iedere dag 24 uur lang de beste keuzes maken voor het zwemmen. Het is niet alleen die vijf of zes uur op een dag trainen, maar je ook afvragen of de keuzes die je maakt je in de toekomst sneller laten zwemmen. Ik heb heel veel in mijn hoogtetent gezeten."

Hoe heb je je in die hoogtetent kunnen voorbereiden op de Spelen?
"Ik heb daar veel geslapen en gelezen. De periode voorafgaand aan het toernooi was heel stressvol, omdat iedereen wat van je wilde. Die tent was mijn vastigheid. Het is dan geen opgave meer, omdat je weet dat je vijftien uur per dag rust hebt."

Heeft het je geholpen?
"Ik kon zo op een vrij relaxte manier naar de Spelen toe werken. Tijdens het toernooi was ik helemaal afgezonderd van de ploeg en zo heb ik mijn rust kunnen behouden. In het dorp heb ik alleen maar gegeten, geslapen en gezwommen. Het was hetzelfde leven als in Nederland, maar dan nog strakker.

Hoe keek je tegen je kansen aan op de tien kilometer?
"Ik besefte me na het WK, waar ik vierde werd, dat het op een superdag mogelijk was om goud te winnen."

Hoe heb je naar je race toegeleefd?
"Ik was heel rustig. De belangrijkste taak was om zo relaxt mogelijk aan de start te verschijnen en weinig energie te verspillen. Ik had Pieter de avond ervoor gevraagd of hij er bij wilde zijn tijdens de voorbereiding, omdat hij altijd voor ontspanning kon zorgen door grapjes te maken. Dat lukte goed."

Verliep de race zoals jij had voorspeld?
"Ja, behalve het slot. Ik wilde na zeven en een halve kilometer in controle liggen, omdat ik dacht dat er dan actie zou worden ondernomen. De wedstrijd was echter zo hard dat er lange tijd niets gebeurde. Pas na 9000 meter zwom David Davies weg. Hij lag tien meter voor en er was nog 800 meter te zwemmen. Normaal gesproken is het dan een gelopen race. Ik voelde er niets voor om hem te achterhalen, omdat ik de rest mee zou nemen en mezelf zou opblazen. Voor mijn gevoel was ik het goud ook kwijt. Ik ging vervolgens voor het zilver en brons. Ik had echter verwacht dat Davies harder zou zwemmen. Hij liep niet uit en ik kwam steeds dichterbij. In mijn hoofd ging ik echter nog steeds voor zilver of brons. Ik bleef achter Davies zwemmen in de hoop dat hij hard genoeg doorging zodat ik zilver zou winnen. Thomas Lurz, die uiteindelijk derde werd, had nog energie over en ging er aan de zijkant langs en Davies verdedigde zijn lijn. Op dat moment had ik door dat ik er het best voor lag en de kortste lijn naar de finish had. Mijn plan was de sprint zo kort mogelijk houden. Volgens dat plan had ik met ze mee moeten springen, maar ik besefte me goed dat er aan de andere kant een grotere kans lag op goud en die heb ik gepakt."

Je zei van tevoren dat je zou springen van blijdschap, maar dat gebeurde niet toen je als eerste had aangetikt.
"Ik denk dat mijn lichaam bij zulke hoge emoties dicht slaat. Ik heb wel alles heel goed op kunnen nemen. Dat heb ik één keer eerder gehad en dat was toen ik hoorde dat ik leukemie had. Mijn ouders reageerden geschokt toen de dokter het nieuws vertelde en ik zat daar helemaal ontspannen. Ik denk dat er op zo'n moment een mechanisme in mijn lichaam in werking treedt dat mijn emoties blokkeert. Door die focus maak je alles heel bewust mee. Mijn ouders wisten bij thuiskomst ook niet meer wat de arts had verteld, maar ik wist alles nog. Ik heb mijn Olympische race dus bewust meegemaakt. Ik reageerde niet euforisch, maar genoot er des te meer van."

Waarom won juist jij die race?
"Tactisch gezien ben ik gewoon de allerbeste. Op de 1500 meter, de langste afstand in een zwembad, heeft Davies een persoonlijk record staan van 14,45. De pr van Thomas Lurz is 15,00 en dat van mij is 15,41. Dat is geen vergelijk. In principe kunnen ze harder zwemmen, maar door de tactiek en het inschatten van een wedstrijd heb ik kunnen winnen."

Hoe kom jij aan dat vermogen?
"Het is een kwestie van logisch nadenken. Daarnaast zit ik na elke race alleen op mijn kamer en ga ik nadenken wat ik die wedstrijd anders had kunnen doen. Ik denk dat ik dat voor heb op mijn concurrenten. Ik sprak Davies een maand na de Spelen en vroeg hem of hij voor zijn gevoel de juiste keuzes had gemaakt tijdens de olympische race. Hij zei: 'de race is nu klaar, daar ga ik pas over een half jaar over na denken'. Als je ook niet geïnteresseerd bent in het raceverloop dan verdien je het misschien ook niet om te winnen."

Ben je trots op jezelf?
"Ja. Het is mooi dat je het doel haalt dat je jezelf stelt. Ik heb zo hard voor de Spelen gewerkt. Vanaf mijn achtste levensjaar speelt het zwemmen een grote rol. Iedere keuze die ik maakte was gericht op het zwemmen. Ik woonde sinds mijn zeventiende op mezelf en ben iedere keer in de buurt van een zwembad gaan wonen."

Heb je met het winnen van Olympisch goud je levensdoel bereikt?
"Dat is niet helemaal het goede woord. Je kunt zeggen dat ik mijn levenswerk heb volbracht. Het is nog steeds een onwerkelijk gevoel dat ik goud heb gewonnen. Ook nu ik met jou praat."

Hoe was het om de vlag te dragen bij de afsluitingsceremonie?
"Dat was een speciaal moment. Ik vond het een eer dat de Nederlandse bevolking op mij had gestemd. Het was heel mooi, maar ik werd niet overstelpt door emoties. Ik was daar vrij nuchter in."

Eenmaal terug in Nederland kwam er veel over je heen. Had je dat verwacht?
"Eigenlijk moet je zeggen dat het niet zo was en het als een verrassing kwam, maar Pieter had me de afgelopen jaren wel een inkijk gegeven in zijn leven. Hij vertelde me ook dat ik een management moest nemen om bepaalde zaken uit handen te geven. Ik ben een bekende Nederlander geworden."

Vind je het moeilijk om daar mee om te gaan?
"Nee hoor, mijn leven blijft hetzelfde. Aan de ene kant zijn er veel verzoeken en wordt je op straat door mensen herkend, maar aan de andere kant wil ik straks weer hard zwemmen. Dat betekent dat ik weer in mijn tentje moet zitten en veel rust moet nemen. Ik heb dus weinig tijd. Om me heen is er veel veranderd, maar ik ben dezelfde persoon gebleven."

Je werd al snel vergeleken met Lance Armstrong. Maar dat vond jij niets.
"Armstrong is heel groot. Ik vind het fantastisch wat hij allemaal doet voor het kankeronderzoek, maar onze boodschap is verschillend. Hij zegt dat hij zelf zijn kanker heeft overwonnen door zijn positieve gedachten, terwijl ik helemaal niets heb gedaan. Ik ben op een ziekenhuisbed gaan liggen en heb vertrouwen gehad in de doktoren en de medische wereld. Armstrong zegt dat je kanker zelf kunt genezen en daarmee impliceert hij dat mensen die het niet halen iets verkeerd hebben gedaan. Dat vind ik kwalijk. Ik zie het totaal anders."

Is hij wel een voorbeeld voor jou geweest?
"Natuurlijk. Hij heeft laten zien dat je na deze ziekte nog heel veel kunt bereiken."

Jij wilt net als Armstrong een boek gaan schrijven. Hoe lang loop je al met de gedachte om je verhaal op te schrijven?
"Dat idee heb ik al heel lang. Twee jaar geleden won ik zilver op het EK en dacht: wat een verhaal! Je hebt kanker overwonnen en vervolgens pak je zilver. Er was echter weinig interesse voor een boek. Voordat het verhaal goed is moet je ook echt wat winnen. Met het Olympisch goud heb ik nu een platform"

Hoe staat het er nu voor?
"Het is lastig. Ik vind mijn verhaal heel mooi en als het boek er ook daadwerkelijk komt dan moet het geweldig zijn. Maar wie moet ik mijn verhaal toe vertrouwen? Er zijn veel schrijvers geweest die mijn verhaal wilde optekenen. Maar we zijn in de luxe positie dat we zelf kunnen bepalen wie het boek schrijft. Op dit moment hebben we de juiste schrijver nog niet gevonden."

Welk doel zit achter het boek?
"Ik weet niet of mijn boek daadwerkelijk een doel heeft. Als mensen er een boodschap uit willen halen is dat prima. Maar ik schrijf het boek, omdat ik mijn verhaal mooi vind. Ik wil niet zozeer een boodschap uitdragen. Dat betekent dat je waarschijnlijk meer in de buurt komt van een roman dan een biografie. Ik ben er ook niet op uit op te schrijven wat men wil horen. Ik vertel het gewoon zoals het is."

Maar waarom heb je dan de behoefte om het met anderen te delen?
"Omdat ik het een mooi verhaal vind."

Heb je al een titel?
"Nee. Ik heb wel een idee hoe het moet worden, maar dat ga ik niet vertellen."

Kun je een tipje van de sluier oplichten?
"Als ik biografieën lees dan wordt het al snel een opsomming van gebeurtenissen. Dat wil ik niet. Het is dan een kwestie van veel gebeurtenissen weglaten en alleen de essentiële zaken opschrijven."

Wanneer moet het boek klaar zijn?
"Ik heb geen idee. Voor de commercie is het beter om het zo snel mogelijk te publiceren, maar dat is mijn doel niet. Ik ben niet uit op geld. Al duurt het nog drie jaar voordat het boek er is. Prima. Het doel van het boek is om een mooi verhaal te vertellen en niet om geld in te zamelen voor de kankerbestrijding. Dat is mijn rol niet. Ik kan wel een ambassadeur zijn en dat is voor mij veel belangrijker dan zelf geld over te maken. Dat ik de Kankerbestrijding (KWF) steun wil niet zeggen dat ik iedere euro aan hen geef. Dat is een naïeve gedachte."

Je wilt niet alleen worden gezien als de man die leukemie overwon, maar ook als de enige individuele mannelijke goudenmedaillewinnaar.
"Precies. Ik denk ook niet dat de mensen me alleen maar zien als de persoon die leukemie heeft overwonnen. Mijn levenswerk is niet het overwinnen van kanker, daar ben ik niet trots op. Ik heb daar niets aan gedaan. Ik ben trots op het winnen van Olympisch goud."

Maarten van der Weijden
Leeftijd: 27
Geboorteplaats: Alkmaar
Sport: Open water zwemmen

Wat deed Maarten in 2008
De zwemmer won goud op de 25 en brons op de vijf kilometer bij het WK in Sevilla. Maar het absolute hoogtepunt was het winnen van de gouden medaille op de tien kilometer op de olympische spelen.

Maarten in 2009 "Dat is de komende WK in Rome op de vijf, tien en 25 kilometer. Het zou veel voor me betekenen als ik nog een keer de tien kon winnen. Maar ik ben niet de uitgesproken favoriet, ben niet iemand die het circuit overheerst. Het zou mooi zijn als ik de komende jaren kan heersen, maar dat is nog maar de vraag. Die andere jongens zijn gewoon sneller, maar puur op tactiek kan ik van ze winnen."

Sportman
"Edwin van der Sar heeft voor de tweede keer de Champions League gewonnen. Dat vind ik wel erg groots."

Sportvrouw
"Marianne Vos. Ze is samen met Anky van Grunsven de enige individuele vrouwelijke goudenmedaillewinnaar. Maar ik verkies het wielrennen boven de paardensport, omdat ik me zelf daar meer in kan vinden. Het open water zwemmen is een duursport en wat dat betreft ligt het wielrennen dichter bij me."

Sportploeg
"Dat is lastig. Vier sportploegen hebben immers goud gewonnen. Het verhaal van de hockeydames en waterpolosters is prachtig. En ook de prestatie van Marit van Eupen en Kirsten van der Kolk, ondanks de lastige samenwerking, is fantastisch. Maar mijn hart ligt toch bij de dames zwemploeg van de 4x100 meter."

 

Terug naar het media overzicht